Nova Barselona u Beogradu

Sektor za prostorno i generalno planiranje Urbanističkog zavoda Beograda već neko vreme istražuje modele urbane regeneracije, izgradnje i unapređenja savremenih metropola, od strategija razvoja do načina finansiranja. Barselona je jedan od kreativnih gradova koji je u proteklih dvadesetak godina uspeo da postane uzor prepoznatljivosti i izuzetnosti u svetu. U uslovima naše ekonomske i društvene tranzicije i traženja najbolje strategije razvoja Beograda ovo iskustvo može biti dragoceno. Zbog toga je započeta saradnja sa Barselonom najpre kroz upoznavanje sa uspešnim iskustvom uprave, gradskih institucija, profesionalaca i javnosti. „Barselona regional“ je naša partner firma koja je u septembru mesecu gostovala u Beogradu, predstavila izložbu „Barselona in Progress“ i upoznala beogradske urbaniste sa istorijom transformacije grada, savremenim projektima, sistemima upravljanja i procedurama u Barseloni.

Njen idejni tvorac, dugogodišnji gradski arhitekta i direktor „Barcelone Rehiona“ a danas predstavnik za urbanizam i infrastrukture grada, arhitekta Josep A. Acebillo, predstavio je procese i probleme transformacije Barselone ali i drugih savremenih gradova i nove urbane geografije na javnom predavanju u Institutu Servantes u Beogradu.

Izložba "Barcelona in Progress"

Izložba prikazuje četvrt veka urbane transformacije Barcelone u tri faze. Prva faza, „Urbana Akupunktura”, je model regeneracije javnog prostora u kome su veliki projekti i važni ciljevi postignuti kroz mnogobrojne male intervencije. Urbanisti su zaključili da trgovi, ulice i parkovi čine kičmu grada te se u prvim intervencijama najeća energija i mnogo nade ulagalo u uređenja novih javnih prostora. Više od 140 gradskih prostora uređenih tokom sedmogodišnjeg perioda vidno su doprineli preobražaju Barselone i revitalizaciji njenog urbanog identiteta. To je bio najpre podsticaj građanima Barcelone da se zajednički, javni prostor doživi kao važan, ličan, «svoj» i zato izuzetan i uređen. Prioritet dat javnom prostoru imao je jasnu poruku da se drugi, pojedinačni, privatni ili komercijalni projekti oko njega moraju birati i i graditi prema visokim kriterijumima tako prezentovane, svesne i odgovorne društvene društvene zajednice kojoj je stalo do njenog grada.

Druga faza počinje Olipijskim Projektom ’92. koji je bio šansa grada da pokrene veliku kampanju izgradnje i uređenja sa povodom ali i dodatnim sredstvima koja su region i država za ovu veliku manifestaciju udružili. Projekti pripreme olimpijade su obezbedili potrebe za sportskim objektima ali je najveći deo investicije bio uložen u gradske infrastrukturne i saobraćajne sisteme, koji su ostali gradu i bili uslov i katalizator za nove velike gradske projekte i osnov za veliku urbanu transformaciju. Prvi uspeh bila je izgradnja saobraćajnog prstena kroz grad u prečniku od 40 km i uspostavljanje savremenog telekomunikacionog i telefonskog sistema. Drugi je bilo strateško opredeljenje da se u ovom velikom projektu rehabilituju zapušteni tada periferni delovi grada.

Oni su svi povezani saobraćanim prstenom i njihova do tada marginalna lokacija i sporedan značaj promenjeni izgradnjom novih kompleksa (Monžuik, Diagonal, Val D’ebron i Olimpijsko selo)

Treći važan koncept ove faze transformacije je bila strateška orjentacija na urbani rast i razvoj regionalno prepoznatljivog grada. Projekti u Plasa del Glories i nova saobraćajna a najpre savremeni sistem železnice usmerili su razvoj grada na severoistok, suprotno od tradicionalnog zapadnog smera. U tom smislu je strateški i socijalno najvažniji deo Olimpijskog projekta bila odluka da se olipijsko selo locira neposredno uz obalu i time povrati u život i, ovoga puta na drugi način učini ponovo atraktivnom čitavu zonu morske obale. Efekti koje je na grad ostavio olimpijski projekat nisu prekinuti završetkom Olimpijskih igara. Naprotiv, internacionalno pozicioniranje Barselone kao rezultat uspeha ovog događaja, zatim izgradnja i rekonstrukcija značajnih objekata kulture kakvi su Katalonski muzej umetnosti, Auditorijuma, Nacionalni teatra, Muzeja savremene umetnosti, i transformacija istorijske trgovačke luke u javni i komercijalni gradski prostor proizveli su da se Barselona devedesetih transformiše u jednu od najprivlačnijih turističkih destinacija.

Treću fazu urbane transformacije grada čine savremeni projekti u toku. U Barseloni je kriza tradicionalne industrijske proizvodnje započela još krajem osamdesetih godina i javila se potreba njenog izmeštanja iz grada. Uprkos tome što je nova turistička aktivnost unapredila ekonomsku situaciju, bilo je nužno preusmeriti ekonomiju grada od industrije ka tercijarnim delatnostima. U zoni reke Ljoberat urađeni su krupni saobraćajni i logistički zahvati (aerodrom, luka, logistička zona i Zona Franka Konzorcijum-a), a bliže centru, novo Izložbeno područje Barselone, oko kojeg su razvijeni veliki komercijalni i stambeni projekti i prostori (Plasa Europa, Legal Siti, zona nove Marine, Portal de la Fira, Distrikt 38, itd).

Na delti reke Besòs (severo-istok) osnovni razvojni projekat je 22ŽBCN. Područje veličine 200 ha predviđeno je da bude jezgro novog komercijalnog i tehnološkog distrikta kroz transformaciju starih industrijskih zgrada iz XIX veka. Sve namene i novim projektima imaju komercijalne, edukativne, savremene tehnološke namene i jasan cilj da promene funkciju i ekonomiju grada od tradicionalne industrije i proizvodnje ka uslugama.

Novi kompleks je u odnosu na grad formiran u tri različite grupacije: Plaça de les Glories u odnosu na Eixample, Zona Forum, koja završava novi izgrađeni potez neposredno uz morsku obalu i intermodalnu Sagrera stanicu na evropskoj železničkoj mreži velikih brzina. Cilj ovih projekata bio je da obezbede socio-ekonomsku održivost grada ali obavezno očuvaju njegov urbani identitet. To je bilo moguće poštovanjem nekoliko principa: najpre povećanjem mobilnosti kroz racionalizaciju javnih prostora kontrolisanim sistemom parkiranja i unapređenjem javnog prevoza. Zatim, korišćenjem industrijskog nasleđa za nove tercijarne delatnosti kao i uspostavljanje ravnoteže između očuvanja istorijskog identiteta i savremenih arhitektonskih i tehnoloških iskaza i dostignuća. Druga grupa principa odnosi se na planiranje novih tipologija gradnje koje omogućavaju uspešno kombinovanje razlicitih namena na istom projektu, ali i napor da se grad strateški odredi prema sve globalnom trendu i sve češćim zahtevima za izgradnju visokih zgrada.

Treći princip bio je da se obezbede lokacije i omogući izgradnja novih naselja (uz stanicu Sagrera i u Zoni Franca) kako bi se značajno povećala ponuda lokacija za rastućoj populaciji i povećanim zahtevima grada neophodnog stambenog prostora.

Radionica u Urbanističkom Zavodu

Istoriju transformacije Barselone predstavili su u Urbanističkom zavodu u tri dana radionice Aleksandar Ivančić, zadužen za sektor infrastruktura i Đaume Karne, arhitekta urbanista iz firme Barselona Rehional. U dva dana i četiri sesije ovi iskusni urbanisti predstavili su zvanične ali i neformalne delove istorije gradskih projekata tokom tip petnaest godina. Predstavnici svih beogradskih institucija ali i gradski arhitekta Sombora, predstavnici urbanističkih zavoda i direkcija iz Novog Sada i Pančeva, svi su aktivno učestvovali u diskusijama, imali puno pitanja i komentara na zanimljive i inspirativne prezentacije projekata Barselone. Urbanistički zavod predstavio je gostima Beograd, razvoj i strateška opredeljenja i projekte kao i probleme sa kojima se sreću urbanisti u Srbiji u tranziciji.

Osim svetski poznate izložbe, dragocene razmene iskustava u direktnoj saradnji, uspostavljenih kontakata sa svim institucijama, naši gosti su doneli i puno stručnih, urbanističkih i arhitektonskih studija i knjiga o Barseloni, regionu, javnim prostorima, a koje se sve nalaze u biblioteci Urbanističkog zavoda.

Posle Barselone

U osamnaest dana septembra izložbu u Beton Hali na beogradskom savskom pristaništu je videlo preko dve hiljade ljudi iz čitave Srbije. Beogradski urbanisti su dobili kompleksan prikaz i opsežan uvid u sve segmente transformacije jednog od najatraktivnijih evropskih gradova od savremenika te transformacije. To je najbolja inspiracija i velika potpora za naš rad, koji ponekad izgleda kao administrativna obaveza ili dizajnirana utopija. Detalji koje su kolege iz Barselone prikazali, ispričali i sa nama diskutovali, od strategija, mehanizama i tehnika kojim se savremeni gradovi koriste u procesima unapređenja, očuvanja identiteta, izgradnje novih atrakcija ali i postizanje visokih standarda uz pomoć savremenih tehnologija su rezultat zdrave kolegijalne razmene sa ciljem da ta iskustva pomognu i našim gradovima da se unaprede.

Za to unapređenje neophodna je stalna edukacija, napori struke i uprave da procese koji menjaju potrebe grada prate i stalno usklađuju. Jer, kako kaže gospodin Acebillo objašnjavajući elan i profesionalnu potporu transformacije Barcelone „Grad ne može da se zaustavi. On je kao bicikl: možete voziti različitim brzinama, ali ako ne okrećete pedale, pašćete.“

mr Žaklina Gligorijević, dipl.ing.arh

Urbanistički zavod Beograda

Analiza arhitektonske forme u stanovanju Cena: 1890 dinara

Nova antologija kuća Cena: 1207.5 dinara